Ngô Hữu Đoàn

~~~~ Dzui thôi mòa! ~~~~

Tiết kiệm chữ đến mức hiểu sai chữ ở một nơi giàu chữ nhất

Posted by NHD on Tháng Bảy 24, 2007

TIẾT KIỆM CHỮ ĐẾN MỨC HIỂU SAI CHỮ Ở MỘT NƠI GIÀU CHỮ NHẤT
Trần Xuân An

Đâu là nơi mọi người có thể cho là giàu có chữ nghĩa nhất? Nếu hỏi một trăm học sinh, có thể hơn chín mươi bạn trẻ sẽ đáp ngay là các hội nhà văn, Hội Nhà văn Việt Nam và các Hội Nhà văn tại các thành phố lớn (Hà Nội, Huế, TP.HCM, Hải Phòng….). Tôi cũng đồ rằng có học sinh sẽ thưa, ấy là Viện Văn học. Và cũng chắc chắn có học sinh sẽ hỏi lại: Thưa chú, vậy có hội nhà thơ hay không? Hoặc, thưa chú, sao lại có nhà thơ ít sáng tác văn xuôi mà lại là hội viên Hội Nhà văn TP.HCM.?

Câu hỏi này, tôi đã thử hỏi một nhà văn thuộc loại tầm cỡ. Ông đáp: Không hiểu vì sao lại “lạ” như vậy. Nể ông, tôi cũng im lặng rồi lảng sang chuyện khác.

Thật ra, trong ngôn ngữ, nhất là ngôn ngữ nói, người ta có thói quen nói tắt (rút gọn từ ngữ), nhưng nhờ quy luật chung của ngôn ngữ là bao giờ từ ngữ cũng được dùng trong một văn cảnh, ngữ cảnh cụ thể của một đoạn văn hoặc một cuộc trao đổi giao tiếp trong cuộc sống, nên người ta hoàn toàn có thể hiểu được. Tuy vậy, một số tác giả của các bài báo bàn về chữ và nghĩa rất phàn nàn một cách hợp lí là không nên nói tắt, viết tắt quá đáng như “hợp tác xã” thành “hợp”. Ở đây, chưa bàn cái sai về phân biệt thành tố chính, thành tố phụ của một ngữ, và khi rút gọn, sao không giữ lại thành tố chính, mà chỉ giữ một thành phần của thành tố phụ “hợp tác”. Đúng ra, trong trường hợp này, từ chính là “xã” chứ không phải là “hợp tác”. Nhưng “xã” lại trùng với một từ rút gọn khác: Trụ sở Uỷ ban nhân dân xã, gọi tắt là “xã” (mặc dù từ chính trong ngữ “Uỷ ban nhân dân xã” là “uỷ ban”)! Với ví dụ đó, chỉ lạng qua một chút thế thôi. Xin trở lại vấn đề đang nêu: Phải chăng chúng ta không nên viết và nói tắt tên của các hội nhà văn chương, nhất là không thể đặt tên của những tổ chức ấy theo tệ nói tắt, viết tắt (chính xác hơn là nói lược, viết lược) (1) sai quy tắc ngữ pháp, đặc biệt là ngữ nghĩa, trong việc rút gọn từ ngữ.

Nên chăng, chúng ta nên thêm vào một chữ “chương” trong từ “văn chương” cho đủ và đúng nghĩa? (2) Cố nhiên, mọi nhà thơ, nhà văn, nhà lí luận – phê bình văn chương, nhà dịch thuật văn chương, xưa nay đều được gọi chung là “nhà văn chương” (văn thi sĩ). Nhà văn chương có nghĩa rộng bao gồm cả nhà văn học (nhà nghiên cứu khoa học về văn chương). Như vậy, theo đó, Hội Nhà văn Việt Nam, nên chăng, sửa lại tên gọi thành Hội Nhà văn chương Việt Nam? Và các hội nhà văn tại các thành phố trung tâm văn hoá vùng miền cũng vậy: Hội Nhà văn chương TP.HCM., Hội Nhà văn chương Huế, Hội Nhà văn chương Hà Nội, Hội Nhà văn chương Hải Phòng…

Chữ và nghĩa cần rõ ràng, đúng mức, nhất là tên gọi của một tổ chức vốn dĩ giàu có chữ nghĩa nhất, giàu có hơn cả Viện Văn học (xét số lượng trang in, đầu sách mỗi năm) (3), không thể “kiệm” đến độ sai, sót kéo dài. Đó là một sai, sót không đáng có.

TP.HCM., ngày 22-7 HB7
Trần Xuân An

Chú thích:
(1) Phân biệt nói tắt, viết tắt: An toàn khu = ATK.; Hội Nhà văn = HNV.; Association of South-East Asian Nations = ASEAN. … v.v…

(2) Quốc văn, ngữ văn, văn đàn… là những từ có thành tố “văn”. Thành tố “văn” này là một từ rút gọn của từ đầy đủ: “văn chương”. Nhưng ở trường hợp “nhà văn” thì lại không thể, vì chúng ta đã có và quen dùng đến mức phổ biến từ “nhà văn” với nghĩa là nhà văn xuôi (văn sĩ), phân biệt với “nhà thơ”, “nhà phê bình văn học”…. Do đó, khi rút gọn “nhà văn chương” thành “nhà văn” (trong ngữ Hội Nhà văn Việt Nam…) là rơi vào trường hợp trùng từ, buộc phải tránh.

Hoặc giả, cũng có thể thực hiện theo hai cách sửa đổi khác, ngoài cách thứ 1 đã được trình bày ở phần chính văn:

* Cách thứ 2: Hội nhà văn vẫn là hội nhà văn, nhưng nhà văn (viết tiểu thuyết, truyện ngắn, kí…) phải được gọi là nhà tản văn, tuyệt nhiên không được gọi là nhà văn nữa.
* Cách thứ 3: Vừa chỉnh đổi hội nhà văn thành hội nhà văn chương, vừa chỉnh đổi nhà văn (viết tiểu thuyết, truyện ngắn, kí…) thành nhà tản văn.

Có lẽ cách thứ 3 là trọn vẹn, chính xác, triệt để nhất. Tuy nhiên, cách thứ 1 vẫn dễ thực hiện hơn…

Xin “phiếm đàm” trong tinh thần xây dựng như thế. Mong được chỉ giáo.

(3) Nếu tính về số lượng trang in, Hội Nhà báo Việt Nam, các hội nhà báo tỉnh, thành khác, trong thời điểm hiện nay, có thể giàu hơn hẳn các hội nhà văn chương trên cả nước? Đó là chưa kể đến số lượng giờ phát thanh, truyền hình của “báo nói”! Nhưng theo tôi nghĩ, vốn từ văn chương bao giờ cũng phong phú, xét về các loại từ ngữ thuộc mọi lĩnh vực của đời sống, và đặc biệt là giàu tính biểu cảm hơn ngôn ngữ thông tấn của báo chí, kể cả phóng sự. Khi nói thế, tất nhiên phải nhấn mạnh đến đặc thù của ngôn ngữ thông tấn, không kể đến loại báo chí chuyên ngành văn chương cũng như các trang văn chương trên các báo thời sự chính trị – xã hội; ngược lại, cũng không tính đến các mục thông tấn thời sự chính trị – xã hội, vốn là các mục nhỏ, mục phụ, trên các báo chí chuyên ngành văn chương.

Trần Xuân An
Nguồn: tác giả gởi, cập nhật lúc 14h30, 26/07/2007 (ngày VN)

Advertisements

4 phản hồi to “Tiết kiệm chữ đến mức hiểu sai chữ ở một nơi giàu chữ nhất”

  1. Rất cám ơn bạn đã gửi thư cho mình. Và cũng rất hân hạnh được làm quen. Mình sẽ có thông tin sau khi nghiên cứu, tuy nhiên cũng không thạo lắm về công tác nhận định phê bình văn học. Lần nữa cám ơn Ngô Hữu Đoàn.

  2. ngohuudoan said

    Dạ, em cảm anh Bùi Công Dụng đã ghé qua chia sẻ bài viết ngắn này, hân hạnh được biết anh qua website của anh

    Cảm ơn anh Nguyễn Hàn Chung cũng ghé đọc và phản hối cho em.

    Bài viết ngắn của tác giả Trần Xuân An có lẽ tác giả đã thấy chướng tai gai mắt lâu rồi, nhưng nay mới nói. “Thưa chú, vậy có hội nhà thơ hay không? Hoặc, thưa chú, sao lại có nhà thơ ít sáng tác văn xuôi mà lại là hội viên Hội Nhà văn TP.HCM?” Tác giả đặt ra câu hỏi bình thường mà thú vị thiệt. Ai đời, có tác giả suốt đời làm thơ mà không có HỘI NHÀ THƠ để vào, mà phải vào HỘI NHÀ VĂN. Có lẽ sai hoài nó thành thói quen và ai cũng thông cảm hiểu như hiện nay, chứ cái cụm từ HỘI NHÀ VĂN đó mà dịch sát nghĩa ra tiếng tây tiếng tàu thì họ cũng bó tay chứ không chịu hiểu sai như HỘI NHÀ VĂN của chúng ta đâu!

    Vấn đề là “sai hoài nó thành thói quen” và “nơi giàu chữ nghĩa nhất lại sai chữ nghĩa”. Tác giả Trần Xuân An đã “khiêm tốn” dùng từ “tiết kiệm” đó thôi!

    Xin cảm ơn Tác giả Trần Xuân An cũng như cảm ơn quý độc giả đã chia sẻ bài viết trên.

    Ngô Hữu Đoàn

  3. Có những cái sai hiển nhiên ra đó, nhưng sai hoài, mà lại sai phổ biến quá, thì lại thành ra đúng. Mà chết nỗi, mình có đính chính lại, thì người ta cũng bán tín bán nghi. Ở thời này, ngay cả sách của những nhà xuất bản được gọi là uy tín ở VN cũng đầy rẫy những lỗi, mà lại là những lỗi cơ bản nhất.

    Những cái như “nghe phong phanh” (thực ra là phong thanh); rồi nhầm lẫn lung tung giữa “sáp nhập” và “sát nhập”; “điểm yếu” và “yếu điểm”…vv thì nhan nhản trên sách báo. Ngay cả các nhà văn và nhà báo dùng nhiều quá, thiên hạ lại cứ thế xem như một dạng chuẩn để noi theo.

    Ngày 8-3 vừa qua, chúng ta có ban hành một cái luật gọi là “Luật Bình đẳng Giới”. Theo tôi, đây cũng là một từ sai, chúng ta không thể bình đẳng giới, mà chỉ có thể bình quyền, nghĩa là những quyền lợi của cả hai giới đều được xem xét công bằng, không thiên vị, còn bản thân giới đã không bình đẳng rồi.

    Cảm ơn Mr. Ngô Hữu Đoàn đã chia sẻ bài viết này. Chúc anh sức khỏe và hạnh phúc.

    Đào Phong Lan

  4. ngohuudoan said

    OK, NHD đồng ý với Đào Phong Lan ý kiến trên. Sai những từ rất cơ bản nhưng vẫn cứ sai liên khúc. “Điểm yếu” và “yếu điểm” cách nhau một trời một vực, thậm chí trái nghĩa mà vẫn thấy dùng rất “hồn nhiên”. “Bình đẳng giới” của ĐPL nói là một cái sai lớn, Luật mà thế ư?

    “Câu hỏi này, tôi đã thử hỏi một nhà văn thuộc loại tầm cỡ. Ông đáp: Không hiểu vì sao lại “lạ” như vậy. Nể ông, tôi cũng im lặng rồi lảng sang chuyện khác”(TXA).

    Cảm ơn Đào Phong Lan đã đến chia sẻ bài viết này. Chúc chị vui!

    Ngô Hữu Đoàn

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: